برنامه مدونی برای آموزش روش صحیح انتخاب کتاب و ادامه سیر مطالعاتی نیاز است
رضا مصیبی در گفتوگو با پایگاه خبری “حاشیه کتاب” در پاسخ به این سوال که نگاهش به مطالعه چگونه شکل گرفته است و آیا آماری از تعداد کتابهای خوانده شده خود دارد یا خیر، گفت: راستش را بخواهید، با اینکه بیست سال است در این حوزه هستم، اما کتابخوانی برای من یک امر شخصی و بسیار عمیق است. در مورد سوال شما باید بگویم که من برخلاف بسیاری از دوستان کتابخوان، هیچوقت تعداد کتابهایی که خواندهام را نمیشمارم. اصلاً دلم نمیخواهد با عدد و رقم خود را بسنجم.
وی معتقد است معیار اصلی برای سنجش کیفیت مطالعه، نه یک عدد یا آمار کمی، بلکه میزان افزایش همدلی، محبت و بهتر شدن من در رفتار با دیگران است.
مصیبی در خصوص حوزه مطالعاتی خود گفت: من علاقه شخصی بسیار زیادی به «رمان» دارم. به اعتقاد من، رمان در واقع قدیمیترین شبکه اجتماعی بشر است و مفاهیم زندگی را بین کتابخوانان به اشتراک میگذارد؛ رمان قدرت عجیبی در انتقال مفاهیم دارد و به مخاطبان کمک میکند تا قضاوتهای عجولانه را کنار بگذارند و یکدیگر را بهتر درک کنند.
این کارشناس حوزه کتاب درباره وقت مطالعه خود بیان کرد: به دلیل مشغلهی زیاد در کتابفروشی، وقت آزاد برای مطالعه شخصی بسیار محدود شده است. من ناچارم بخش بزرگی از وقتم را به بررسی حوزههای مختلفی مثل تاریخ، فلسفه، موسیقی و علوم سیاسی اختصاص دهم تا بتوانم آنها را به مخاطبان معرفی کنم. در واقع، نوع نگاه من به مطالعه، تابعی از نوع کار و میزان وقت آزادم است.
وی همچنین در خصوص چگونگی ذائقه مردم در مطالعه و چه موضوعاتی بیشتر مورد استقبال قرار میگیرند، تصریح کرد: تنوع بسیار بالاست. حوزههایی مثل روانشناسی، ادبیات داستانی، فلسفه و تاریخ، همگی مخاطبان خاص خود را دارند و به یک میزان خوانده میشوند. اما یک مشکلی وجود دارد که من همیشه نگران آن هستم: ما در زمینه «اطلاعرسانی و معرفی اصولی کتاب» در ایران بسیار ضعیف عمل میکنیم. امروزه بسیاری از معرفیهای کتاب توسط افراد غیرمتخصص در شبکههای اجتماعی انجام میشود که چندان حرفهای نیست. معرفی کتاب به یک تجارت تبدیل شده است و در قبال دریافت هزینه از ناشر و نه بر اساس ارزش محتوای و کیفیت کتاب انجام میشود؛ پیشنهاد من این است که یک برنامه آموزشی مدون برای مردم طراحی شود تا بتوانند روش صحیح انتخاب کتاب و ادامه سیر مطالعاتی را یاد بگیرند.
مصیبی در خصوص کیفیت بازار نشر پاسخ داد: راستش نگران وضعیت بازار نشر هستم. فروشندگان سیار کتاب و برخی سایتهای اینترنتی که با تخفیفهای غیرمتعارف کتاب میفروشند، آسیب جدی به زنجیرهی این صنعت وارد میکنند. این شامل مخاطب، کتابفروش، مرکز پخش، مترجم و ناشر میشود؛ در واقع این یک دومینوی مخرب است که کل چرخه را نابود میکند. متاسفانه کتابفروشان سیار که کتابها را از ناشر غیرمعتبر و با ترجمه غیراصولی و نامعتبر با قیمت بسیار نازل میفروشند، آسیبزا هستند.
وی در خصوص تاثیر معرفی کتاب در سلیقه مخاطبان خاطرنشان کرد: به نظر من سلیقهی مردم در مطالعه کاملاً قابل جهتدهی است. اگر یک فرد متخصص یا کسی که در این حوزه تأثیرگذار است، کتاب خوبی مثل یک رمان خوب یا کتابی در حوزه روانشناسی را معرفی کند، افراد زیادی به سمت آن جذب میشوند. من دیدهام که کتابهای پرفروش معمولاً با مسائل روز جامعه همخوانی دارند؛ مثلاً وقتی جامعه درگیر جنگ، گرانی یا مشکلات مشابه است، مردم بیشتر به سمت بعضی موضوعات میروند. حتی نیازهای روزمره مثل روابط، خودشناسی، استرس و دغدغههای روانی هم مردم را به سمت کتابهای خاصی سوق میدهد که بتواند در حل مسائلشان کمک کند.
مصیبی در خصوص فعالیتهای جانبی کتابفروشیها و برگزاری نشست و برنامههای فرهنگی با حضور نویسندگان اظهار کرد: همیشه این سؤال مطرح میشود که چرا کتابفروشیهای قدیمی از حالت سنتی خارج نمیشوند و مثل بعضی مجموعهها، نشست و برنامههای فرهنگی برگزار نمیکنند؟ اما من شخصاً خیلی با این مدل احساس نزدیکی نمیکنم. به نظر من، رسالت اصلی کتابفروشی، رسالت آموزشی است. آرزوی من این است که در کتابفروشیها برای نوجوانان و جوانان کارگاههای آموزشی برگزار شود تا یاد بگیرند چطور درست مطالعه کنند، چطور بنویسند، چطور مسائل روانی و شخصی خودشان را حل کنند و چگونه از مطالعه در زندگی روزمره استفاده کنند. به نظرم نشستها و دعوت از نویسندگان بیشتر جنبهی حاشیهی تجاری دارد و بار آموزشی آن کم است، ضمن اینکه ممکن است باعث شود به مخاطب اصلی در کتابفروشی در همان لحظه درست رسیدگی نشود.
وی ادامه داد: مهمترین مسئله در کتابفروشی، محیط، طرز برخورد کارکنان و نحوهی پاسخ دادن به مشتری است. اگر کتابی که مشتری میخواهد، موجود نیست، باید به شکلی با او صحبت شود که با آگاهی کامل و بدون ابهام از کتابفروشی خارج شود؛ حتی بداند آیا آن کتاب هست یا نیست و اگر نیست، چه زمانی ممکن است موجود شود. من این را از برگزاری نشستها مهمتر میدانم.
این کارشناس فروش کتاب در مورد تیم کاری خود در کتابفروشی رشد بیان کرد: در این کتابفروشی دو دسته همکار داریم: یک گروه قدیمی با سابقهی زیاد و یک گروهی که میآیند و میروند. برای کار در کتابفروشی، علاقه و شناخت عمیق لازم است و کسانی که میمانند، تجربهها و اطلاعاتشان را به هم منتقل میکنند.
در انتهای این گفتگو، آقای مصیبی به پیشگامی خود در استفاده از ابزارهای ارتباطی برای معرفی کتاب اشاره کرد.
وی با بازگشت به سال ۱۳۹۴، از نخستین تلاشهای خود برای ایجاد ارتباط مستقیم با مخاطبان خبر داد.
او توضیح داد که پیش از محبوبیت تلگرام، با استفاده از «برادکست واتساپ» و در دورانی که اینترنت تازه به گوشیهای مردم وارد شده بود، کتابها را میان دوستان و علاقهمندان خود تبلیغ میکرد؛ اقدامی که در آن زمان، راهی برای اطلاعرسانی همزمان به گروههای بزرگی از مخاطبان بود.
آقای مصیبی با اشاره به اینکه از سال ۹۴، زمانی که کانال تلگرامی کتابفروشی خود را راهاندازی کرد، از تمام ایران در این حوزه پیشرو بوده است، خاطرنشان کرد که در آن سالها، هیچ کتابفروش یا ناشری در سطح کشور از این رویکرد استفاده نمیکرد.
وی افزود: من حتی به مراکز پخش و انتشاراتیها که از طریق دیدارهای حضوری با آنها در ارتباط بودم، این شیوه را نشان میدادم، اما آنها کاملاً با این کار بیگانه بودند و آن را امری عجیب میدانستند.
او در خصوص رسالت خود در فضای مجازی، بر معرفی کتابهای تازهوارد، تجدیدچاپهای مهم، و ارائه توضیحات کامل و تصاویر پشت جلد تأکید کرد.
وی همچنین از رویکرد «پیشنهاد مطالعه» خود سخن گفت که در آن، با دقت و بهصورت روزانه، کتابی را برای مطالعه پیشنهاد میدهد تا مخاطبان بتوانند با آثار کلاسیک و متون مهم ادبیات جهان آشنا شوند و دلیل اهمیت آنها را درک کنند.
آقای مصیبی در پایان خاطرنشان کرد که اگرچه امروزه بسیاری از فعالان این حوزه به فضای مجازی روی آوردهاند، اما او همچنان با تمرکز بر پلتفرم تلگرام و استفاده از ابزارهای اختصاصی مانند هشتگ «#پیشنهادمطالعه»، تلاش میکند تا تجربهای متفاوت و هدایتگرانه برای مخاطبان فراهم کند؛ تجربهای که در آن، فضای مجازی نه صرفاً برای فروش، بلکه برای معرفی اصیل کتاب و آموزش به مخاطب به کار گرفته میشود.
درود بر آقای مصیبی عزیز
درودبرآقای مصیبی،که همنشینی غیرمتظااهرانه و محشوربودن باکتاب وکتابخوانی،درنگاه وکلامش[به کتاب] جاری است.